نقد شفاهي فيلم‌هاي اكران/
«كيفر»؛ يك الگوي قابل توصيه به ساير فيلمسازان وطني

خبرگزاري فارس: يك منتقد گفت: فيلم سينمايي «كيفر» يكي از معدود فيلم‌هاي ايراني استاندارد اين سال‌هاي سينماي ايران، پلي بين سينماي بدنه و سينماي تفكربرانگيز و الگويي قابل توصيه‌ به ساير فيلمسازان وطني محسوب مي‌‌شود.

«دكتر شهرام خرازي‌ها» منتقد سينما در گفت‌وگو با خبرنگار سينمايي فارس در مورد فيلم «كيفر» ساخته حسن فتحي، اظهار داشت: ما در ايران فيلم سينمايي استاندارد در مفهوم جهاني آن بسيار كم داريم. فيلم‌هاي سينمايي ايراني با نقصان‌هاي زيادي روبرو هستند و مرز بين فيلم سينمايي استاندارد با فيلم تلويزيوني استاندارد و فيلم ويدئويي استاندارد در مملكت ما مخدوش است.
وي در ادامه افزود: ما به همه اين‌ها مي‌گوئيم فيلم سينمايي! در حالي‌كه هر نوع از اين فيلم‌ها تعريف و استاندارد مشخص خود را دارند. از مجموع شصت تا هفتاد فيلمي كه به طور متوسط سالانه در سينماي ايران توليد مي‌شوند فقط پنج شش مورد شايسته دريافت عنوان استاندارد هستند! فيلم سينمايي «كيفر» يكي از معدود فيلم‌هاي ايراني استاندارد اين سال‌هاي سينماي ايران است. اين فيلم پلي است بين سينماي بدنه و سينماي تفكر برانگيز و الگوي قابل توصيه‌اي به ساير فيلمسازان وطني محسوب مي‌شود.
عضو انجمن منتقدان و نويسندگان سينماي ايران در ادامه اظهار داشت: در فيلم استاندارد نمي‌توان يك ركن مشخص فيلم را بر ساير اركان آن رجحان داد؛ مثلا نمي‌توان گفت كارگرداني‌اش بهتر است يا طراحي صحنه‌اش، بلكه همه اين‌ها در كنار هم به‌درستي، با تناسب و هارموني فكر شده‌اي كنار هم مي‌نشينند و فيلم را شكل مي‌دهند.
خرازي‌ها تصريح كرد: اين هارموني و يكدستي بزرگ‌ترين امتياز كار جديد «حسن ‌فتحي» است. فيلم پر تحرك «كيفر» قصه پر و پيماني دارد.آنقدر مصالح داستاني مختلف و مضامين فرعي گوناگون و كاراكترهاي متنوع در سناريوي فيلم سينمايي «كيفر» وجود دارد كه عملا با اين فيلمنامه مي‌توان دو فيلم سينمايي و يا حتي يك سريال تلويزيوني ساخت! البته توجه داشته باشيم كه هيچ فيلمنامه‌اي هر چقدر هم حجيم باشد، بدون پردازش حرفه‌اي مونولوگ‌ها و ديالوگ‌ها نمي‌تواند كامل باشد.
وي ادامه داد: «حسن فتحي» استاد گفت‌وگو‌نويسي است. «حسن فتحي» در فيلم سينمايي «كيفر» با كمك «عليرضا نادري» (نويسنده فيلمنامه)، كه او هم يكي از بهترين ديالوگ‌نويسان ساليان اخير است، توانسته وزن كلامي فيلم سينمايي «كيفر» را ارتقاء بخشد. ماجراپردازي و شخصيت‌پردازي در فيلم سينمايي «كيفر»، هيچ يك بر ديگري توفق و برتري ندارد و اين دو مقوله دوشادوش يكديگر پيش مي‌روند.
دكتر خرازي‌ها افزود : فضاسازي بومي و معاصر فيلم سينمايي «كيفر» در سينماي امروز ايران كمياب است هر چند كه سكانس مسابقه بوكس زيرزميني با فضاي ايراني فيلم همخواني چنداني ندارد و اي كاش «حسن فتحي» به جاي مسابقه مشت‌زني، يك مسابقه خروس بازي درست و حسابي ترتيب مي‌داد تا اينگونه، فضا باورپذيرتر مي‌شد و براي كتك خوردن جوان اول فيلم هم مي‌شد بهانه‌ها و انگيزه‌هاي مناسبي پيدا كرد.
اين منتقد سينما ضمن تاكيد بر كارگرداني قابل تحسين «حسن فتحي» و كستينگ (بازيگرگزيني) مناسب او در مورد بازي‌هاي تاثيرگذار هنرپيشگان فيلم سينمايي «كيفر» نيز اظهار داشت : «امير جعفري» معمولا براي ايفاي نقش آدم‌هاي پشت هم‌انداز، فرصت‌طلب و دودوزه باز انتخاب مي‌شود. او در اين نقش جا افتاده و خوب جواب مي‌دهد. حتي در فيلم «نفوذي» (احمد كاوري و مهدي فيوضي) كه نقش يك اسير جنگي را ايفا كرده باز رگه‌هايي از اين كليشه به وضوح در بازي‌اش نمود دارد اما در فيلم سينمايي «كيفر»، «حسن فتحي» نقش كليشه‌اي «امير جعفري» را در قالبي تازه باز تعريف نموده است، به گونه‌اي كه نقش آفريني اين هنرپيشه به تكرار نمي‌گرايد و احساس مواجهه با يك بازي تكراري به بيننده دست نمي‌دهد.
همچنين «جمشيد هاشم‌پور» (آريا) به‌رغم حضور كم حجمش در نقش «اسمال چارلي» درخشيده است. وي پس از كنار گذاشتن نقش‌هاي اكشن در رل‌هاي متفاوت ديگري ظاهر شد كه چندان به مذاق سينماروهاي ايراني خوش نيامد اما در فيلم سينمايي «كيفر» اين شانس نصيب «آريا» شده تا يكي از بهترين و گيراترين نقش‌هاي فيلم سينمايي «كيفر» را به چنگ آورد. براي پي‌بردن به ارزش‌هاي كار «آريا» كافي ‌است مقايسه كنيم نقش سرشار از ريزه‌كاري او را در فيلم سينمايي «كيفر» با نقش فانتزيك رها شده و كنترل نشده‌اش در فيلم «ازدواج در وقت اضافه» (سعيد سهيلي - 1388) كه هم‌زمان با فيلم سينمايي «كيفر» اكران شد.
وي ادامه داد: دشوارترين نقش فيلم سينمايي «كيفر» بر عهده «مصطفي زماني» (سيامك) گذاشته شده كه خوشبختانه او از پس اين مهم به خوبي بر آمده است. «مصطفي زماني» در سكانس‌هاي زيادي از فيلم حضور داشته و ناگزير بوده تا به اقتضاي نقش احساسات بسياري خشم، اندوه ، بهت ، شادي ، مظلوميت و... را در بازي خويش بازتاب دهد. بازي او قابل باور است و تماشاگران ايراني «يوزارسيف» جوان را با آن چهره زيبا و معصوم در نقش مرد بي‌دفاعي كه از زمين و زمان مصيبت بر سرش نازل مي‌گردد، پذيرفته و با وي احساس همذات‌پنداري مي‌كنند درست همانگونه كه در مجموعه تلويزيوني «يوسف پيامبر (ع)» (فرج‌الله سلحشور) وي را در همين نقش با همين ويژگي‌ها دوست داشتند.
دكتر خرازي‌ها بر اين اعتقاد است كه: «مصطفي‌زماني» در فيلم سينمايي «آل» ( بهرام بهراميان - 1388 ) هم خوب ظاهر شده بود اما كاراكترش در آن فيلم درست بر خلاف فيلم سينمايي «كيفر» فرسنگ‌ها با كاراكتر «يوسف (ع)» فاصله داشت و شايد به خاطر همين كليشه‌گريزي زودهنگام و نسنجيده بود كه فيلم فرش قرمزي «آل» شكست سنگين و مفتضحانه‌اي را در گيشه تجربه كرد! دبير سرويس سينما و تلويزيون ايران ماهنامه سينما-خانواده در خصوص نقش‌آفريني بازيگران زن فيلم «كيفر» نيز خاطرنشان كرد : «مريلا زارعي» (سپيده) جزء معدود آرتيست‌هاي ايراني است كه در نقش‌هاي مختلف جواب مي‌دهد ضمن آنكه به شدت كليشه گريز است و از آزمودن نقش‌هاي مختلف ابا ندارد. او پس از پشت سر گذاشتن يك بازي موفق در فيلم «سربازهاي جمعه» ( مسعود كيميايي - 1383) كه سيمرغ بلورين جشنواره فجر را برايش به ارمغان آورد و درخشش شايان توجه در چند فيلم «تهمينه ميلاني» مثل: «زن زيادي»، «دوزن» و «واكنش پنجم»، دو سال پيش كانديد دريافت سيمرغ بلورين نقش مكمل براي فيلم سيمايي «درباره الي...» ( اصغر فرهادي - 1386) بود و سال گذشته هم براي بازي در فيلم سينمايي «كيفر» از جشنواره فجر ديپلم افتخار گرفت. «مريلا زارعي» اگر چه نقش زنان دردمند را به خوبي ايفا نموده اما هم‌زمان در نقش‌هاي كميك نيز خوش درخشيده است. او در فيلم فيلم سينمايي «كيفر» با اتكا بر تجارب گذشته‌اش موفق شده تا نقش يك بيوه زن ستمكش را بدون متوسل شدن به ترفندهاي نخ نما شده و امتحان پس داده سينماي تجاري از كار در آورد. «مريلا زارعي» از تكرار نقش‌هاي گذشته خود را مصون نگه داشته كه اين امتياز كمي براي او نيست.
اين منتقد ادامه داد: «هانيه توسلي» در فيلم فيلم سينمايي «كيفر» زيادي شيك و امروزي است! به نظر مي‌رسد كه در برخي سكانس‌ها از كنترل كارگردان خارج بوده است!؟ بازي‌اش يكدست نيست هر چند تلاش وافري كه براي در آوردن نقش به خرج داده، كاملا محسوس است!
«پرديس افكاري» كه در فيلم فيلم سينمايي «كيفر» عهده‌دار نقش بسيار كوتاهي بوده در همان دقايق اندك حضورش دست كمي از بازيگران نقش‌هاي اصلي نداشته است و توانسته يك نقش فرعي را به مدد بازي مقتدرانه‌اش همپاي نقش‌هاي اصلي جلوه دهد.او در سال‌هاي اخير بسيار گزيده كار شده است.
دكتر خرازي‌ها با اشاره به تنوع لوكيشن‌ها ، مضامين فرعي، تعدد كاراكترها و ريتم بسيار تند و البته حساب شده به عنوان عواملي كه بر جذابيت فيلم سينمايي «كيفر» افزوده‌اند، اظهار داشت: انتخاب بهترين سكانس از ميان سكانس‌هاي مختلف كار چندان آساني نيست اما اگر قرار بر گزينش فقط يك سكانس باشد من سكانس فينال را انتخاب مي‌كنم. «حسن فتحي» در فصل ما قبل آخر - سكانس فرودگاه - و اختتاميه فيلم همه آنچه را كه مي‌خواهد به مخاطبينش انتقال دهد ، خلاصه كرده است: زن بيوه هووي ژاپني‌اش را به سوي سرزمين آفتاب تابان بدرقه مي‌كند و بعد خود و فرزندش در پناه برادر شوهر مجرد قرار مي‌گيرند بدين ترتيب بر حفظ بنياد خانواده تاكيد مي‌گردد. پسر سنتي به وصال دختر مدرن نمي‌رسد. پيرمرد پولدار دختر را از چنگ پسر سنتي به در مي‌آورد. هر كس به سوي سرنوشت خود مي‌رود. آنچه كه اين ميان باقي مي‌ماند يك نگاه كشدار و طولاني است كه حكم خاطره يك عشق شورانگيز نافرجام را دارد و وداع اندوه‌زا و تلخي كه اگر به كلام در مي‌آمد تمام لطف خود را از دست مي‌داد. در اين سكانس يكي از تصويري‌ترين فصل‌هاي بي‌كلام سينماي ايران رقم خورده است.
وي در پايان اين گفت‌و‌گو نيز خاطرنشان كرد: اطلاق عباراتي همچون «فيلمفارسي خوش ساخت»، «ب. مووي اعلا» ، «فيلم انتلكت بازاري»، «فيلمفارسي استاندارد» و امثالهم از اساس غلط و جفا در حق فيلمساز است. منكر ايرادهاي فيلم سينمايي «كيفر» نمي‌توان شد اما اين ضعف‌ها آنقدر زياد و قابل توجه نيستند كه فيلم را شايسته دريافت چنين القابي بدانيم. از نقش پررنگ تهيه‌كننده «سعيد سعدي» در كليد خوردن و به سرانجام رسيدن چنين پروژه گسترده‌اي نبايد غافل شد، لذا شايسته نيست همه امتيازات فيلم سينمايي «كيفر» را به حساب كارگردان و هنرپيشه‌ها واريز كنيم.